डिजिटल भुक्तानीहरू अहिले देशभर पहुँचयोग्य भएका छन्, जसले भारतलाई डिजिटल–पहिलो अर्थतन्त्रतर्फ अघि बढाइरहेको छ र सुरक्षा तथा सुविधासहितको सेवा प्रदान गरिरहेको छ। आजकल धेरैजसो ठगीहरू साधारण टेक्स्ट सन्देशबाट सुरु हुन्छन्, जसलाई अत्यावश्यकता, डर वा जिज्ञासा सिर्जना गरी मानिसहरूलाई छिटो निर्णय लिन प्रेरित गर्ने उद्देश्यले तयार पारिएको हुन्छ। यस प्रकारको सामाजिक इन्जिनियरिङले प्राविधिक सीपभन्दा पनि मानवीय भावनाहरूको प्रयोग गर्छ। यस्ता ठगीहरू कसरी सञ्चालन हुन्छन् भन्ने जानकारीले तपाईंलाई चेतावनीका संकेतहरू पहिचान गर्न र आर्थिक ठगीबाट आफूलाई सुरक्षित राख्न मद्दत गर्न सक्छ।
टेक्स्ट सन्देशमार्फत हुने ठगी भनेको के हो?
टेक्स्ट सन्देशमार्फत हुने ठगी भनेको एउटा नक्कली SMS हो, जसको उद्देश्य तपाईंलाई यस्तो कार्य गर्न लगाउनु हो, जसले तपाईंको पैसा, व्यक्तिगत जानकारी वा डिजिटल खाताहरू जोखिममा पार्न सक्छ। यस्ता सन्देशहरू प्रायः कुनै विश्वसनीय संस्था वा तपाईंले चिनेको व्यक्तिबाट आएको जस्तो देखाइन्छ, जसले गर्दा ती वास्तविक जस्तो लाग्न सक्छन्।
ठगी गर्ने व्यक्तिहरूले तपाईंलाई गराउन चाहने पाँच कार्यहरू:
धेरैजसो टेक्स्ट सन्देशमार्फत हुने ठगीहरूमा तपाईंलाई यी पाँचमध्ये कुनै एउटा काम गर्न लगाउने उद्देश्य हुन्छ:
* नक्कली वेबसाइटमा लैजाने लिङ्कमा क्लिक गर्नुहोस्।
* नक्कली ग्राहक सेवा वा हेल्पलाइन नम्बरमा फोन गर्नुहोस्।
* अज्ञात एप वा फाइल डाउनलोड गर्नुहोस्।
* आफ्नो व्यक्तिगत वा वित्तीय जानकारी, जस्तै OTP, PIN वा पासवर्डहरू साझा गर्नुहोस्।
* कसैलाई पैसा पठाउनुहोस् (जस्तै, तपाईंको खातामा पैसा जम्मा भएको झुटो SMS देखाएर)।
ठगी गर्ने व्यक्तिहरूले तपाईंको विश्वास कसरी जित्ने प्रयास गर्छन्
ठगी गर्ने व्यक्तिहरूले प्रायः आफूलाई बैंक, सरकारी निकाय, डेलिभरी कम्पनी, टेलिकम सेवा प्रदायक वा अन्य विश्वसनीय संस्थाका प्रतिनिधिका रूपमा प्रस्तुत गर्छन्। उनीहरूले सामाजिक इन्जिनियरिङ प्रविधिको प्रयोग गरी मानिसहरूलाई अनुरोधको बारेमा सोच्न वा पुष्टि गर्न समय नदिई छिटो निर्णय लिन प्रेरित गर्छन्। उनीहरूले तपाईंको खाता बन्द गरिनेछ वा तपाईंको पैसासम्बन्धी समस्या रहेको दाबी गरेर डर सिर्जना गर्न सक्छन्। साथै, उनीहरूले पुरस्कार, इनाम वा रकम फिर्ताको प्रस्ताव गरेर लोभ देखाउन पनि सक्छन्।
यस्ता सन्देशहरू प्रायः वास्तविक जस्ता देखिन्छन् र सचेतनाको कमी तथा बेवास्ता गरिएका चेतावनी संकेतहरूको फाइदा उठाउने उद्देश्यले तयार गरिएका हुन्छन्।
सुरक्षित रहने सरल उपायहरू
* कुनै पनि कदम चाल्नुअघि प्रत्येक सन्देश ध्यानपूर्वक पढ्नुहोस्।
* अनुरोध वा जानकारीको पुष्टि सम्बन्धित संस्थाको आधिकारिक वेबसाइट, एप वा ग्राहक सेवामार्फत गर्नुहोस्।
* एपहरू केवल आधिकारिक एप स्टोरजस्ता विश्वसनीय स्रोतहरूबाट मात्र डाउनलोड गर्नुहोस्।
* आफ्नो OTP, UPI PIN वा पासवर्ड कसैसँग पनि साझा नगर्नुहोस्।
* अनपेक्षित सन्देशहरूमा आएका लिङ्कहरूमा क्लिक गर्न वा एपहरू डाउनलोड गर्नबाट बच्नुहोस्।
* खातामा रकम जम्मा भएको सन्देश प्राप्त भएपछि सधैं बैंक खाताको विवरण जाँच गरेर पुष्टि गर्नुहोस्।
* एपका अनुमति (permissions) हरू ध्यानपूर्वक समीक्षा गर्नुहोस् र वास्तवमै आवश्यक पर्ने अनुमतिहरू मात्र प्रदान गर्नुहोस्।
रेकर्ड राख्नुहोस् र रिपोर्ट गर्नुहोस्
* सन्देशहरू सुरक्षित राख्नुहोस्, स्क्रिनसट लिनुहोस् र भएका कुराकानी वा सम्पर्कहरूको विवरण अभिलेख गर्नुहोस्। यसले तपाईंलाई उजुरी दर्ता गर्नुपर्ने अवस्थामा सम्बन्धित निकायलाई सहयोग पुर्याउन सक्छ।
* शंकास्पद नम्बरहरूको रिपोर्ट राष्ट्रिय साइबर अपराध हेल्पलाइनमा 1930 डायल गरेर वा दूरसञ्चार विभाग (Department of Telecommunication) मार्फत गर्नुहोस्।(https://sancharsaathi.gov.in/sfc/).
